ORTADOĞU’DAKİ SAVAŞLARIN PERDE ARKASINDA NE VAR?
DÜNYADAKİ KRİZLERİN ORTAK NOKTASI ÇİN
Son günlerde dünya gündemi İran’a kilitlenmiş durumda.
İsrail konuşuluyor…
Ortadoğu’daki gerilim tartışılıyor, İran liderliği üzerine sayısız yorum yapılıyor.
Ancak küresel siyasete biraz daha geniş bir açıdan bakıldığında farklı bir tablo ortaya çıkıyor.
İlk bakışta birbirinden bağımsız görünen bazı krizlerin, aslında daha büyük bir jeopolitik rekabetin parçaları olabileceği yönünde değerlendirmeler de var.
Bu tabloyu anlamak için iki ayrı olaya bakmak yeterli olabilir.
🔸İlk örnek Venezuela…
Uzun yıllardır siyasi krizlerin, yaptırımların ve iktidar tartışmalarının merkezinde yer alan bu Güney Amerika ülkesi, dünyanın en büyük petrol rezervlerinden birine sahip.
Ancak çoğu zaman gözden kaçan bir ayrıntı var;
Venezuela petrolünün önemli bir bölümünü Çin’e satıyordu.
🔸İkinci örnek ise İran…
Ortadoğu’daki gerilimlerin merkezinde bulunan İran da küresel enerji piyasasının önemli oyuncularından biri. İran petrolünün en büyük alıcılarından biri yine Çin.
Farklı kıtalarda yaşanan iki kriz…
Farklı siyasi gerekçeler ve farklı jeopolitik dinamikler.
Ama enerji ticaretine bakıldığında ortak bir nokta ortaya çıkıyor;
— “Çin…”
Bu durum bazı strateji uzmanlarının dikkatini çekmiş durumda.
Onlara göre uluslararası sistemde yükselen bir güç ile mevcut küresel güç arasındaki rekabet yoğunlaştığında dünya siyaseti çoğu zaman daha gergin hale geliyor.
Uluslararası ilişkiler literatüründe bu durumu açıklayan kavramlardan biri “güç geçişi teorisi”.
Bu teoriye göre yeni bir güç küresel sistemde yükselirken, mevcut güçle arasında rekabet kaçınılmaz biçimde artabiliyor.
Tarih bu tür rekabetlerin örnekleriyle dolu. 20. yüzyılın başında Almanya’nın yükselişi Avrupa’daki güç dengelerini sarstı ve Birinci Dünya Savaşı’nın zeminini hazırladı.
Japonya’nın yükselişi ise Pasifik’te ABD ile çatışmayı beraberinde getirdi ve İkinci Dünya Savaşı’nın önemli cephelerinden birini oluşturdu.
Bugün küresel ekonomide hızla yükselen aktör ise Çin.
Son otuz yılda Çin ekonomisi dünya üretim zincirlerinin merkezine yerleşti.
Dünya Bankası verilerine göre Çin, küresel üretimin yaklaşık üçte birine yakın bir bölümünü gerçekleştiriyor.
Ancak Çin ekonomisinin kritik bir zayıflığı da var;
— “Enerji…”
Çin dünyanın en büyük enerji tüketicilerinden biri ve petrol ihtiyacının büyük bölümünü ithalat yoluyla karşılıyor.
Bu nedenle enerji tedarik hatları Çin ekonomisi açısından stratejik önem taşıyor.
Enerji kadar önemli bir başka unsur ise ticaret yolları.
Çin son yıllarda,
“Kuşak ve Yol Girişimi”
olarak bilinen dev altyapı projesiyle Asya’dan Avrupa’ya uzanan yeni ticaret koridorları inşa etmeye çalışıyor.
Demiryolları, limanlar ve enerji hatlarından oluşan bu ağın bazı kritik noktaları Ortadoğu’dan geçiyor.
Ancak Ortadoğu aynı zamanda dünyanın en kırılgan bölgelerinden biri.
Bölgedeki her kriz yalnızca siyasi dengeleri değil, aynı zamanda ticaret ve enerji yollarını da etkiliyor.
Küresel rekabetin bir başka hassas noktası ise Tayvan.
Küçük bir ada olmasına rağmen Tayvan, ileri teknoloji yarı iletken üretiminde dünyanın en önemli merkezlerinden biri.
Günümüz teknolojisinin büyük bölümü bu çiplere dayanıyor.
Çin Tayvan’ı kendi toprağı olarak görüyor. ABD ise Tayvan’ın güvenliğini destekleyen bir politika izliyor.
Bu durum iki süper güç arasındaki rekabetin en hassas başlıklarından biri olarak değerlendiriliyor.
Bu nedenle bazı analistler bugün dünyada yaşanan krizlerin yalnızca bölgesel gelişmeler olarak okunamayacağını düşünüyor.
Belki de küresel sistem yeni bir güç dengesi arayışından geçiyor.
Ve bu değişimin merkezinde giderek daha fazla öne çıkan bir aktör var;
— “Çin…”
▪️▪️▪️▪️▪️
📚Kaynaklar:
Ray Dalio – Principles for Dealing with the Changing World Order,
2021 International Energy Agency
Global Oil Market Reports, 2023–2024
World Bank – Global Manufacturing Data, 2023
IMF
World Economic Outlook, 2024
Power Transition Theory, uluslararası ilişkiler literatürü
Ç İ N
Dünyadaki savaşlar ve jeopolitik çatışmaların ortak noktası, Çin’in yükselen süper güç konumu, devasa üretim kapasitesi ve artan savunma bütçesiyle küresel dengeleri değiştirmesidir.
Batı’nın savaşları genellikle Çin’in ekonomik büyümesine yararken, Çin ekonomik ve teknolojik etkisiyle yeni küresel düzenin merkezinde yer almaktadır.
ÇİN DÜNYANIN EN BÜYÜK ORDUSU VE EKONOMİSİYLE
YENİ DÜNYA DÜZENİNİN MERKEZİNDE YER ALIYOR…
Turan ÇATAL
Araştırmacı Gazeteci-Yazar
EGEDE YAŞAM ::: Özgür İnternet Gazetesi
Halkın ve Sadece Haklının Yanında…
YAŞASIN CUMHURİYET…
MUSTAFA KEMAL’İN ASKERLERİYİZ…
NE MUTLU TÜRKÜM DİYENE…