MASLOW’UN İHTİYAÇLAR HİYERARŞİSİ (2)

Turan ÇATAL 10 Nisan 2025

MASLOW’UN İHTİYAÇLAR HİYERARŞİSİ (2)

Maslow’a göre insan ihtiyaçları hiyerarşik olarak sıralanmıştır.

En altta;
“fizyolojik ihtiyaçlar.”
En üstte ise daha yaratıcı ve entelektüel yönelimli “kendini gerçekleştirme” ihtiyaçları yer alır.

🔹Fizyolojik ihtiyaçlar:
İnsanın hayatta kalması için gereken biyolojik gereksinimlerdir; örneğin hava, yiyecek, içecek, barınak, giyim, sıcaklık, seks ve uyku.
Fizyolojik ihtiyaçlar karşılanmadığında insan vücudu en iyi şekilde çalışamaz.
Maslow, fizyolojik ihtiyaçların en önemli ihtiyaçlar olduğunu düşünüyordu; çünkü bu ihtiyaçlar karşılanana kadar diğer ihtiyaçlar ikinci planda kalıyordu.

🔹Güvenlik ihtiyaçları:
İnsanlar hayatlarında düzen, öngörülebilirlik ve kontrol deneyimlemek isterler.
Güvenlik ihtiyaçları aile ve toplum tarafından (örneğin polis, okul, iş dünyası ve sağlık bakımı) karşılanabilir.
Örneğin, duygusal güvenlik, finansal güvenlik (örneğin, istihdam, sosyal refah), kanun ve düzen, korkudan uzak olma, toplumsal istikrar, mülkiyet, sağlık ve refah (örneğin, kazalara ve yaralanmalara karşı emniyet).

🔹Sevgi ve aidiyet: Kişilerarası ilişkilere, bağlanmaya, bağlantılı olmaya ve bir grubun parçası olmaya yönelik duygusal bir ihtiyacı ifade eder.
Aidiyet ihtiyacına örnek olarak arkadaşlık, yakınlık, güven, kabul görme, şefkat alma ve verme, sevgi verilebilir.
Bu ihtiyaç özellikle çocukluk döneminde güçlüdür ve istismarcı ebeveynlere yapışan çocuklarda görüldüğü gibi güvenlik ihtiyacından daha önemli olabilir.

🔹Saygınlık ihtiyaçları:
Maslow’un hiyerarşisinde dördüncü seviyeyi oluşturur ve öz değer, başarı ve saygıyı içerir.
Maslow, saygınlık ihtiyacını iki kategoriye ayırmıştır:
▪Kişinin kendine duyduğu saygı (saygınlık, başarı, ustalık, bağımsızlık)
▪Başkalarından itibar veya saygı görme arzusu (örneğin statü, prestij).
Saygınlık, başkaları tarafından kabul edilme ve değer görme arzusudur.
İnsanlar çoğu zaman tanınmak, kendilerine bir katkı veya değer duygusu vermek için bir meslek veya hobi edinirler.
Hiyerarşide bu kademedeki dengesizlikler, düşük özsaygıya ya da aşağılık kompleksine yol açabilir.
Maslow, saygı veya itibar ihtiyacının çocuklar ve ergenler için en önemli ihtiyaç olduğunu ve gerçek özsaygı veya onurdan önce geldiğini belirtmiştir.

🔹Kendini gerçekleştirme ihtiyaçları:
Maslow’un hiyerarşisinde en üst seviyeyi oluşturur ve kişinin potansiyelini gerçekleştirmesini, kendini gerçekleştirmesini, kişisel gelişim arayışını ve zirve deneyimlerini ifade eder.
Bu ihtiyaç düzeyi, kişinin tam potansiyelinin ne olduğu ve bu potansiyelin gerçekleştirilmesiyle ilgilidir.
Maslow bu seviyeyi, kişinin yapabileceği her şeyi başarma ve “olabileceği her şey olma” arzusu olarak tanımlıyor.
Bireyler bu ihtiyacı çok özel olarak algılayabilir veya buna odaklanabilir. Örneğin, bir birey ideal bir ebeveyn olma konusunda güçlü bir arzuya sahip olabilir.
Başka bir durumda, arzu atletik olarak ifade edilebilir. Diğerleri için, resimler, tablolar veya icatlarla ifade edilebilir.
Maslow çoğumuzun gerçek anlamda kendini gerçekleştirebileceğine inanmasa da, hepimizin kendini gerçekleştirmenin geçici anlarını (zirve deneyimleri olarak bilinir) deneyimlediğine inanıyordu.
Doğum, spor başarısı, sınav başarısı gibi kişisel olarak önemli olaylarla ilişkilendirilen bu tür anların elde edilmesi ve sürekli olarak sürdürülmesi zordur.

Maslow, insan ihtiyaçları bir hiyerarşi içinde olarak düzenlendiğini ileri sürmüştür;
“İnsanın yalnızca ekmekle yaşadığı doğrudur.
Peki, bol miktarda ekmek olduğunda ve karnı sürekli tok olduğunda insanın arzularına ne olur?
Hemen diğer ihtiyaçlar ortaya çıkar ve bunlar, fizyolojik açlıklar yerine organizmaya hükmeder.
Ve bunlar da tatmin edildiğinde, yine yeni ihtiyaçlar ortaya çıkar ve bu böyle devam eder.
Temel insan ihtiyaçlarının göreceli baskınlık hiyerarşisine göre düzenlendiğini söyleyerek kastettiğimiz budur”

***

Çözüm:
Maslow’un teorisi, insan motivasyonunun daha saf fizyolojik temsillerinden farklıdır.
Çünkü; motivasyonun yalnızca gerginliğin azaltılması ve hayatta kalma ile ilgili olduğu değil, aynı zamanda insanın büyümesi ve gelişmesi ile de ilgili olduğu düşünülmektedir.

Turan ÇATAL
Araştırmacı Gazeteci-Yazar