ALDATILAN CASUS ÇİÇERO
Elyesa veya İlyas Bazna; 1904 yılında, Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde olan Priştine’de, Yaşar Efendi’nin oğlu olarak dünyaya geldi.
Babası çok mahir bir adam değildi…
Ailesini kıt kanaaat geçindiriyordu.
Elyesa da haşarı bir çocuktu.
Sürekli kardeşleri ve komşu çocukları ile kavga eder, yüzü yara bere içinde gezerdi…
Askeri akademi ardından 16 yaşında Fransız Ordusuna yazıldı.
Ancak hırsızlık yaparken yakalandığı için mahkûm edildi ve çalışma kampında üç yıl hapis cezası çekti.
Daha sonraki dönemde Fransa ve Türkiye’de büyükelçiliklerde kapıcılık, şoförlük ve koruma görevlerinde bulundu.
O dönemde diplomatik çevrelerde en geçerli dil olan Fransızcayı ve diğer bazı dilleri çok iyi konuştuğu için bu türlü işlerde tutunabilmişti.
1943 yılında, Ankara’daki İngiliz Büyükelçisi Sir Hughe Knatchbull-Hugessen’in yanında uşak olarak çalışmaya başladı…
Bir elbise fırçası ve kamera onun temel araçlarıydı.
Hughe’un kıyafetleriyle ilgilenir, yemek ceketeni fırçalar ve pantolonlarını ütülerdi.
Burada, Büyükelçinin özel odasına gizli kasasına kolay erişim sağladığı için, fotoğrafladığı gizli askeri belgeleri Franz von Papen’in sefareti döneminde;
Ankara’daki Almanya Büyükelçiliği’ne satmıştır.
Birkaç ay boyunca Almanlar’a; Churchill, Roosevelt ve Stalin arasında Müttefik saldırı planları hakkında telgraflar da dahil olmak üzere bir bilgi akışı sağladı.
Almanya Büyükelçiliği’nde ataşelik yapan Ludwig Moyzisch’e, 20.000 Sterlin karşılığı elindeki elli altı belgeyi satma önerisinde bulundu…
Kısa bir süre ücretli Alman ajanlığı yaptı.
İstihbarat servislerince kendisine “Çiçero” kod adı verilmişti.
Müttefiklerce düzenlenen uluslararası toplantılar ve bazı bombardıman planları hakkında önemli bilgiler vb. aktardı.
Bütün bu dönem boyunca Ankara’daki İngiliz istihbarat görevlileri Bazna’nın İngilizce anlamadığını zannetmekte;
Kendisinin casusluğundan şüphelenilmeyecek kadar “eğitimsiz” ve “aptal” biri olarak görmekteydi.
Bazna, 1944 yılında Alman Büyükelçiliği’nde görevli bir sekreterin Müttefikler safına iltica etmesi üzerine;
Ele geçmekten korkarak İngiliz Büyükelçisi’nin yanındaki görevinden ayrıldı.
Hizmetleri için Nazi Almanyası istihbarat servisi Abwehr tarafından kendisine 300.000 Sterlin ödenmişti.
Fakat bu paralar; Almanlar’ın İngiliz ekonomisini çökertmek için bastıkları sahte sterlinlerdi.
İlyas Bazna paraların sahte olduğunu ancak savaştan sonra öğrenebilmiş ve sahte para kullanmaktan hapis cezası almıştı…
Savaşın bitiminden bir süre sonra Federal Almanya Hükümeti’ne karşı tazminat davası açmış, çok uzun süren bir davadan sonra kendisine mütevazı bir ödeme yapılmıştı.
Savaş bittikten sonra, ABD istihbarat teşkilatı Stratejik Hizmetler Ofisi Ludwig Carl Moyzisch de dahil olmak üzere önemli Almanlarla görüşerek Cicero hakkında bir soruşturma yürüttü.
Savaştan sonra; bir ortakla birlikte bir otel inşa etmeye çalıştı, ancak sterlin banknotları İngiltere Bankası tarafından kontrol edildiğinde, çoğunlukla sahte oldukları anlaşıldı.
Casus; banknotların “oldukları Türk ketenlerinin fiyatına bile değmediğini” belirtti…
Bazna; sahte para kullanmaktan bir süre hapis yattı.
Bazna, 1950’lerde ailesiyle birlikte İstanbul’un Aksaray semtinde bir apartman dairesinde yaşıyordu.
Şan dersleri verdi, ikinci el araba sattı, gece bekçiliği yaptı ve böylece geçimini sağladı.
Kazandığı paranın çoğu, sahte parayla ödenen alacaklılara gitti.
Aldığı sahte paranın geri ödenmesi için Batı Alman hükümetiyle görüştü.
Ödeme almak için pek çok defa birçok yolu denemesine rağmen hiçbir zaman para alamadı…
1960 yılında Bazna, Almanya’ya taşındı ve Münih’te gece bekçiliği yapmaya başladı…
Bazna; casusluk yaptığı yıllarda Franz Von Papen’in kendisine taktığı kod adının “”Çiçero”” olduğunu bilmiyordu.
Hatta, kendisinin Çiçero olduğunu ancak 1950’de, Sefaret’te belgeleri teslim ettiği Moyzisch’in tüm yargılamaların ardından inzivaya çekildiği Tirol Alpleri’nde yazdığı anılarından ve yine 1950’de İngilizlerin artık bu casusluk olayını açıklamasıyla öğrenmişti.
“I was Cicero” (Ben Çiçero’ydum) başlığı altında. yayınladığı anılarından yüksek bir kazanç elde etti.
Kitabı; 1951 yılında 5 Fingers (Beş Parmak) adı altında, Joseph L. Mankiewicz’in yönetmenliğinde sinemaya uyarlanmış, Bazna rolünü James Mason oynamıştır.
1962’de yayınlanan, “I Was Cicero” kitabında, “Alman Reich’ı tarafından fena halde aldatıldım” diye yazmıştı.
Elyesa Bazna; Münih’te,1970 yılında 66 yaşında, böbrek yetmezliği sebebiyle ölmüştür…
ÇİÇERO FİLMİ
Serdar Akar’ın yönettiği 2019 çıkışlı biyografik drama filmidir.
II. Dünya Savaşı öncesinde Nazi Almanyası adına casusluk yapan ve “Çiçero” lakabıyla tanınan Elyesa Bazna isimli Arnavut casusun hayatını anlatan filmin başrolünde Erdal Beşikçioğlu yer almaktadır.
Not: Filmi mutlaka izleyin.
https://tr.wikipedia.org/wiki/Çiçero_(film)
Turan ÇATAL
Araştırmacı Gazeteci-Yazar
EGEDE YAŞAM ::: Özgür İnternet Gazetesi
Halkın ve Sadece Haklının Yanında…
YAŞASIN CUMHURİYET…
MUSTAFA KEMAL’İN ASKERLERİYİZ…
NE MUTLU TÜRKÜM DİYENE…