AKLINI KULLANMA CESARETİNİ GÖSTER
17.yüzyılın sonlarında Avrupa’da ortaya çıkan “Aydınlanma Dönemi” aklın öne çıktığı tarihsel bir süreçtir.
Bu süreç;
İnsanı, akıl yoluyla düşünmeye, otorite ve dogmaları sorgulamaya yönlendirir.
Alman filozof Immanuel Kant’ın “Aklını kullanma cesaretini göster” çağrısı;
İnsana, kendi aklını kullanma sorumluluğunu hatırlatır.
Kant’a göre insanın kendi aklını kullanmaması bir kapasite sorunu değil, cesaret eksikliğidir.
Birey, düşünme sorumluluğunu başkalarına bırakıyorsa;
Kendi aklını bağımsız kullanacak olgunluğa ulaşmamıştır.
“Ergin olmayan” birey, kendi aklını başkasının rehberliği olmadan kullanmaz ve vesayet altındadır;
Ne düşüneceğini, başkaları belirler…
▶️ Psikolojik boyut:
Bu bir konfor arayışıdır. Bağımsız düşünme;
🔸Bilgiyi tartmayı,
🔸Analiz etmeyi,
🔸Eleştirmeyi gerektirir.
Yani çaba ister…
Bu yüzden birey, zihinsel zahmete girmek yerine rahatlığı…
Belirsizlikle yüzleşmek, yerine güvenliği seçer…
Benim yerime düşünen bir kitabım,
Vicdanımı belirleyen bir din adamım,
İrademi teslim ettiğim bir otorite varsa;
Düşünmeye gerek kalmaz.
Böylece kişi;
🔹Düşüncesini kitaba,
🔹Vicdanını din adamına,
🔹İradesini otoriteye,
Teslim ederek aklından vazgeçer.
▶️ Ahlaki boyut:
Bireyin kendi aklını kullanma sorumluluğunu başkasına bırakması, ahlaki bir zaaftır.
Böylece kişi, bir hak olmanın ötesinde;
Bir görev olan aklını, kullanmaktan vazgeçer.
Kant’a göre, kişinin kendi iradesiyle vesayeti kabul etmesi, özerklikten vazgeçmesi anlamına gelir…
▶️ Sorun nedir?
Sorun, aklı kullanamamak değil;
Onu, kullanma sorumluluğunu başkalarına devrederek tembelliği ve bağımlılığı tercih etmektir.
Oysa aklını kullanan kişi;
💢 Şüphe eder,
💢 Sorgular,
💢 İradesini başkasına teslim etmez,
💢 Körü körüne itaat etmez,
💢 Sorumluluk alır.
Değişimin zihinsel düzeyde kendisiyle başlayacağını bilir.
Bu tutum çoğu zaman;
🌀 Yalnız kalmayı,
🌀 Yanlış anlaşılmayı,
🌀 Eleştirilmeyi,
Göze almayı gerektirir;
Yani konfor alanından çıkmayı zorunlu kılar…
Immanuel Kant
(1724-1804)
Alman felsefesinin kurucusu ve Aydınlanma Çağı’nın en etkili filozoflarından biridir.
Epistemoloji, etik ve metafizik alanlarında rasyonalizm ile ampirizm’i birleştiren;
“Eleştirel Felsefe” akımını geliştirmiştir.
Bilginin hem deneyim hem de akıl (kategoriler) yoluyla oluştuğunu savunmuştur.
Turan ÇATAL
Araştırmacı Gazeteci-Yazar
EGEDE YAŞAM ::: Özgür İnternet Gazetesi
Halkın ve Sadece Haklının Yanında…
YAŞASIN CUMHURİYET…
MUSTAFA KEMAL’İN ASKERLERİYİZ…
NE MUTLU TÜRKÜM DİYENE…