1979 Mart’ında Uludere’nin Doğası

KONUK YAZAR Son Güncelleme 23 Temmuz 2025

1979 Mart’ında Uludere’nin Doğası

Mart I979…Henüz baharın ucu görünmüş,ama kışın sert nefesi dağların eteklerinden halâ çekilmemişti. O dönem,Hakkari’ye bağlı bir ilçe olan Uludere, yüksek dağların,gölgesinde,derin vadilerin ortasında büyük bir köy özelliği taşıyan bir yerleşim yeriydi. Burada bulunan ve vadi boyunca zamana karşı meydan okuyan toprak damlı taş evlerin ayakta kalması da dikkat çekiciydi..Doğa, burada insana hem dost hem de düşmandı.Kel Mehmet( Kela Mem)’ dağının bembeyaz zirvelerine vuran sabah ışığı karların üzerinde dans ediyor; Haftanin dağının sarp yamaçlarında ise hâlâ kışın solgun soluğu vardı.
Haziran’ a kadar sürecek yayla telaşı henüz başlamamıştı .Kar kimi dağların zirvesinde sessizce yatıyor,gece olunca da ay ışığında parıldayarak göğe masallar fısıldıyordu. Ama karın altından çıkmak için sabırsızlanan toprak,baharın müjdecilerini sessizce hazırlıyordu.Suwar,Serhe,Haftanin’,Meydan,Elcan ve Şiriş yaylaları kış uykusuna yatmış gibi duruyordu. Fakat ,yüzyıllık ritüellerine sadık dağ lalesi ve ters lale ilk başlarını uzatmaya başlamıştı bile.
Kılaban deresi,Hezil çayının nazlı bir kolu gibi, ince ince kıvrılarak ilçe merkezinin içinden geçiyordu. Suyun serin sesi, dağlarda yankılanan kartalın çığlığına karışıyordu. O su,sadece bir dere değil,çocukların gülüşü, anaların sesi ve toprağın can damarıydı. Soğuk sabahın ilk ışıklarıyla derenin üzerinden incecik buharlar yükselirdi. Köylerde çobanlar koyunlarını karla kaplı meralara sürerken,keçilerin ayak izleri karın üzerinde zarif bir bir akış gibi kalırdı. Köy özelliği ve mahalle yolları çamurlu ve kaygandı. Bazı günler, yırtık ve su geçiren ayakkabılarla karda çamurda yürüyen çok fakir ailerin çocukları,her şeye rağmen toprağın kokusunu severdi.
Uludere’ de Mart ayında rüzgar,dağların arasından ıslık çalarak geçerdi.Kuvvetli rüzgar; yanında bir yoksulluğu ve bekleyişi de getirirdi. Bacalardan yükselen duman, sadece meşe odunun ve tezek kokmazdı,aynı zamanda yoksul sofraların sıcağını da taşırdı göğe doğru.
Çocuklar, pincar,luşik,kereng ve ışgın gibi bitkileri yaylalardan toplayacakları günleri hayal ediyor,temtölün lezzetini özlüyorlardı.Nisan ayı gelmeden zihinlerde , dağlara doğru bir yolculuk başlıyordu.
Uludere’nin iklimi sert,yolları sarp olmasına rağmen,Uludere’ li vatandaşın yüreği hep sıcacıktı.
1979 yılının Mart ayının ilk haftası içinde , ilçe merkezinin üst kısmındaki eski belediye binasında, eğitim öğretime devam eden ve birkaç şubeden ibaret olan liseye matematik,fen ve resim branşlarından üç öğretmen atanırken, emekçi sırt hamalı, Reşo dayıya henüz diploma verilmemişti.Berber ve ayakkabı tamirciliği mesleklerini aynı dükkanda icra eden Cizre’li Hacı usta dükkanını haftanın belli günlerinde açık tutarken, belediyenin yanındaki otelin işletmecisi Abdülkerim, bakkal Abdullah ve manav Sofi dayı da kendi ticari işlerini yürütmenin derdindeydiler. Sıtma memuru Emin’ de o günlerde, siyah beyaz televizyonlarda net görüntü elde etmek için yansıtıcının bulunduğu yüksek tepeye çıkmaya devam ediyordu. Yıllar yılı kovaladı,aradan tam kırkaltı yıl geçti. Dünün çocukları büyüdü,okudu aile kurdu.Saçlar ağardı.Kimi sağlığını erken yaşlarda kaybederken,kimi de bu dünyadan göçtü.
Sağlıklı olanlar ise rutin bir döngü içinde çocuklarına ve ailelerine olumlu bir yaşam ortamı oluşturmalarının çabası içinde oldular.
Uludere’nin Mart’ı belki sessiz bir ağıttı. Ama aynı zamanda umutla yazılmış bir türküydü. Bilindiği üzere ilk yaşanmışlıklar,bir çok insanın zihninde uzun yıllar geçmiş olsa da kalıcı izler bırakıyor. 1979 Mart ayında Uludere doğasının kısa bir betimlemesi ile başlayan süreç içinde çok anlamlı anıları da barındırıyor.

Hasan Aydın 7.07.202 ( 46 yıl önce görev yaptığım Uludere’ nin doğasına ilişkin kaleme aldığım bir yazı )